Türkiye’de her yaştan kadının en çok etkilendiği kanser türü olan meme kanseri, tarama testleri sayesinde erkenden teşhis edilebilir. Meme kanseri taraması, henüz semptomları ortaya çıkmamış bir meme kanserini teşhis edebilmek için yapılan ve bazı görüntüleme tekniklerini veya testleri içeren tarama programıdır. Meme kanseri taraması, kanserin erken evrede tespit edilebilmesi için yapılır. Böylece kanser tedavi sürecinin kontrol altına alınması ve kansere bağlı ölüm hızının düşürülmesi amaçlanır.
Meme kanseri, meme dokusunda gelişen herhangi bir kötü huylu lezyonu içerir ve Türkiye’de oldukça yaygındır. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün 2017 yılında yayınladığı rapora göre, yaş farkı olmaksızın, kadınlar arasında en sık rastlanan kanser türü, meme kanseridir. Meme kanseri, kadınlarda rastlanan tüm kanser türleri vakalarının %25.5’ini oluşturur. Düzenli aralıklarla meme kanseri taraması yaptırmak olası bir kanser riskine karşı erken teşhis için yardım eder.
Farklı ülkeler, çeşitli meme ca tarama (meme kanseri taraması) programları oluşturabilirler. Türkiye için, ulusal meme kanseri taraması programı 40-69 yaş arası kadın nüfusu için, 2 yılda bir yapılan mamografi taramasını içerir. Kanser şüphesi taşıyan vakalarda daha geniş bir tarama yapılması için ek inceleme yöntemlerine başvurulabilir.
Meme kanseri taraması kanseri tedavi edemez. Ancak kanserin erken teşhis edilmesini sağlayarak tedaviyi büyük ölçüde kolaylaştırabilir. Tüm kanser vakalarında erken teşhis hayati derecede önemlidir. Böylece erken tanı ile kanser tedavisinin başarı oranı artar ve kansere bağlı ölüm hızı azaltılır.
Meme Kanseri Taraması Nasıl Yapılır?
Önemli Başlıklar
Meme kanseri taraması, mamografi taraması ile yapılır. Mamografi taraması, X ışınlarını kullanarak meme dokusunda standart muayene teknikleri ile fark edilmeyecek anormallikleri tespit etmek için kullanılan özel bir görüntüleme tekniğidir. 40 yaş ve üzeri kadınlarda meme kanserinin erken teşhisinde kullanılan ilk teknik mamografidir. Mamografi sonrası herhangi bir anormalliğe rastlanırsa daha detaylı inceleme için ultrasonografi ve meme MR istenebilir.
Tüm tarama süreci hazırlıklar ile birlikte yaklaşık 30 dakika kadar sürer. Ancak ek testler uygulanması tarama süresini uzatabilir. Her meme için 2 poz toplamda 4 adet film çekilerek mamografi çekimi tamamlanır. Daha sonra mamografi sonuçları birbirinden bağımsız olarak incelenir.
Meme kanseri taraması sırasında şu prosedürler izlenir:
- Kadın belden yukarısı çıplak olacak şekilde soyunur. Çoğu durumda bu durum kadınlar için endişe verici olabilir ancak tüm radyoloji teknisyenleri kadındır. Kıyafetlerin çıkarılması için özel bir soyunma kabini-odası bulunur. Bazen, mamografi taramasından önce özel bir giysi verilebilir.
- Radyoloji teknisyenleri göğüsleri mamografi cihazına yerleştirir. Bu sırada ayakta beklemeniz gerekir. Çoğu kadın için göğüslerinin ilk defa mamografi cihazına temas etmesi rahatsız edici olabilir.
- Mamografi taraması sırasında hareketsiz olmanız beklenir. Bu nedenle göğüsleriniz 2 plastik plaka yardımıyla hareketsiz bırakılır. Çoğu kadına göre meme kanseri taramasının en rahatsız edici kısmı budur. Ancak herhangi bir ağrı ve acıya neden olmaz.
- Bu işlemler her iki meme için tekrarlanır. Böylece tarama sonrasında radyologların incelemesi için toplamda 4 adet mamogram görüntüsü elde edilir.
- Radyoloji uzmanları mamogram görüntülerini birbirinden bağımsız olarak inceler. Böylece teşhis ile ilgili olası bir hatadan kaçınılır. İnceleme sonrası herhangi bir anormalliğe rastlanmazsa, hasta gitmekte özgürdür. Mamografi sonrası herhangi bir anormalliğe rastlanması, ultrasonografi gibi ek görüntüleme yöntemlerinin kullanılmasını gerekli kılabilir.
Mamografide bir anormallik tespit edilmesi durumunda radyolog, ultrasonografi veya MR tetkiki isteyebilir. Bundan sonra şüphelenilen bir durum varlığında meme radyoloğu şüpheli olan lezyondan biyopsi yaparak tanıya ulaşmaya çalışır. Mamografi sonuçlarında anormalliğe rastlanması kanser teşhisi için yeterli değildir. Ancak meme kanseri şüphesi artar.
Meme kanserinin kesin teşhisi için biyopsi alınması gerekir. Alınan örnek laboratuvara gönderilir ve patoloji sonuçları, kişinin kanser olup olmadığını büyük bir kesinlikle ortaya koyar. Eğer kişi kanserse uygun tedavi programları planlanır.
Meme Kanseri Tarama Yöntemleri Nelerdir?
Türkiye’de meme kanseri taraması önerilen tarama yöntemi mamografidir. Ancak bunun dışında, ek incelemeler ve bazı özel durumlar için kullanılan yöntemler de bulunur. Meme kanseri taramasında kullanılan başlıca yöntemler mamografi, ultrasonografi, dinamik meme MR tetkikleridir.
Mamografi
Ulusal meme kanseri taraması için kullanılan standart yöntem mamografidir. Mamografi, X ışınlarını kullanılarak meme dokusunda varolan herhangi bir anomaliyi tespit etmek için kullanılan görüntüleme tekniğidir. Yeni mamografi cihazları sayesinde düşük yoğunluklu X ışınlarını kullanır. Böylece elle muayene belli olmayan anormallikler tespit edilir.
Mamografi yöntemi ile meme kanseri taramasında standart olarak her iki meme için inceleme yapılır. Meme dokusunda gelişen herhangi bir lezyon tespit edilirse veya gerekliyse diğer tarama yöntemlerine başvurulur.
Mamografi tek başına kanseri teşhis edemez. Ancak kansere neden olabilecek öncü bir lezyonu veya anormalliği tespit edebilir. Mamografi sonuçları incelendikten sonra, uzman radyolog, hastayı bir genel cerraha yönlendirebilir veya gerekli diğer testlerin yapılmasını sağlayabilir. Memede varlığı tespit edilen kitlenin yapısı hakkında daha geniş bilgi almak için biyopsi uygulanabilir.
Ultrasonografi
Meme kanseri taraması için mamografi sonuçlarında bir anormalliğe rastlanması veya kadının meme yapısının daha az müsait olduğu durumlarda ultrasonografi yöntemi kullanılabilir. Ultrasonografi, dokudaki herhangi bir anormalliği tespit etmek için ses dalgası yansımalarını kullanarak görüntü elde edilmesini içeren tekniktir. Gönderilen ses dalgaları ultrason cihazında yeniden toplanır ve dokuda herhangi bir anormal oluşum olup olmadığı kontrol edilir.
MRI
MRI görüntüleme için radyo dalgalarının kullanıldığı gelişmiş bir tekniktir. Çoğu zaman mamografi ve ultrasonografi sonuçlarında kötü huylu bir kitleye rastlandığında; daha ayrıntılı inceleme yapmak için kullanılır.
Meme kanseri taraması için MR’ dan önce mamografinin kullanılmasının nedeni, MR’ın bazı yapıları olmadıkları halde kanserli olarak gösterilebilecek olmasındandır. Bu nedenle meme taraması için öncelikle mamografi veya ultrasonografi tercih edilir. Böylece gereksiz biyopsi tekniklerinin kullanılmasına gerek kalmaz.
Biyopsi
Mamografi sonuçları ve diğer tarama yöntemlerinden elde edilen veriler kanser şüphesi uyandırıyorsa biyopsi yöntemine başvurulabilir. Biyopsi, basitçe anormal gelişim göstermiş lezyondan inceleme amaçlı parça alınmasıdır. Böylece, alınan parça laboratuvarda incelenir ve patoloji sonuçlarına göre bir tedavi planlaması yapılabilir.
Meme Muayenesi
Doktorlar, belirli aralıklarda meme muayenesi önermektedir. Türkiye’de 40 yaşından sonra 2 ila 3 yılda bir sıklıkla meme taraması yapılması önerilir. Böylece klinik muayenede herhangi bir kitlenin varlığı erken tespit edilebilir. Kişi kendisini elle muayene edebilir ancak klinik muayene, bir uzman tarafından yapıldığından daha sağlıklı sonuçlar almak mümkün olur. Diğer taraftan klinik muayene diğer yöntemlerin kullanılmasını da içerebilir.
Meme Kanseri Tarama Sıklığı Ne Olmalı?
Meme kanseri günümüzün en çok rastlanan kanser türlerinden bir tanesidir. Belirli sıklıklarla yapılan meme kanseri taramaları, ülkedeki kanser nedenli ölümlerin hızını düşürmek amacıyla belirli aralıklarla uygulanmalıdır. Meme kanseri tarama sıklığı ülkelere ve onların sağlık programlarına göre değişiklik gösterebilir. Örneğin, Türkiye’de 2 yılda bir yapılan ulusal tabanlı tarama testlerinin sıklığı İngiltere’de 3 yılda bir olacak şekilde planlanmıştır.
Türkiye’de meme kanseri taraması programı, 40 yaşından itibaren 69 yaşına dek, 2 yılda bir defa sıklıkla meme taraması yapılmasını önerir. Meme kanseri taraması, göğüs kanserinin erken teşhisi ve hastanın yaşam süresinin uzatılması için son derece önemlidir. Tarama sonrası potansiyel kanser vakalarının yaşam süresi ve kalitesinin tarama yaptırmayan kadınlara oranla daha yüksek olduğu bilinmektedir.
Özellikle aile öyküsünde meme kanseri bulunan kadınların 20 yaşından itibaren meme muayenesi ve doktorun önerdiği yaştan itibaren mamografi taraması yaptırması tavsiye edilir. Böylece kanserin erken teşhisi ile tedavi süreci çok daha konforlu olur.
Meme kanseri taraması, kanser tanısı konulan bir hastanın aile bireyleri için faydalı olabilir. Meme kanseri tanısı konulan hastaların patoloji incelemeleri sırasında yapılan bazı gen testleri, aile bireylerinin kansere yatkın olup olmadığı hakkında bilgi verebilmektedir. Bazı gen mutasyonlarının meme kanseri ile ilişkili olduğu kabul gören bir bakış açısıdır. Böylece olası bir kanser riski önceden belirlenip önlem alınabilir.